İran’da çevrim içi konserde başörtüsü takmadığı gerekçesiyle yargılanan sanatçı Parastoo Ahmadi ve çalışma arkadaşlarına verilen 74 kırbaç cezası, temyiz mahkemesinin duruşma yapmaksızın itirazı reddetmesiyle kesinleşti. Yargı makamları, söz konusu gösterinin yürürlükteki mevzuatı çiğnediğini öne sürerek daha önce verilen mahkumiyet kararını yürürlüğe koydu.
Aralık 2024 tarihinde YouTube üzerinden canlı yayımlanan dinletide kolsuz kıyafetle şarkı söyleyen 29 yaşındaki Ahmadi hakkında, kaydın milyonlarca izlenmeye ulaşmasının ardından adli takibat başlatılmıştı. Kadınların kamusal alanda müzik icra etmesini yasaklayan ve tesettür mecburiyeti getiren kurallar çerçevesinde, Kum kentindeki ceza mahkemesi haziran ayında şarkıcı ile birlikte sekiz kişilik teknik ve müzik ekibini suçlu bulmuştu. Heyet; sanıklara 74’er kırbaç uygulamasının yanı sıra iki yıl süresince görsel-işitsel mesleki faaliyet icra etme yasağı ve yurt dışına çıkış engeli getirmişti.
Hukukçulardan ve Sanat Dünyasından Karara Tepki
Müvekkillerinin itirazının duruşmasız olarak reddedildiğini duyuran savunma ekibinden bir avukat, BBC’ye yaptığı açıklamada şu değerlendirmede bulundu:
“Bize göre konser vermek kesinlikle bir suç teşkil etmiyordu. Mahkeme, para cezası veya daha hafif yaptırımlar seçeneği bulunmasına rağmen bu suçlamalar için verilebilecek en ağır cezalardan birini uyguladı”
Avukat ayrıca temyiz sürecine dair görüşünü aktardı:
“Temyiz Mahkemesi duruşma yapma seçeneği olmasına rağmen bunu tercih etmedi ve kararı aynen onadı. Bu kararın verilmesindeki temel amacın, benzer olayların tekrarlanmasını önlemek ve gözdağı vermek olduğu anlaşılıyor”
Kararın kamuoyuna yansıması toplumsal tepkileri beraberinde getirdi. Sürgünde bulunan sanatçı Googoosh, Instagram hesabından duruma tepki gösterdi:
“Umarım bu karanlık günler sona erer, kadınlar nasıl yaşayacaklarını ve giyineceklerini seçme özgürlüğünü yeniden kazanır ve değerli vatanımızda sanatsal ifade bir kez daha yeşerir”
Müzisyen Hüseyin Alizadeh ise tepkisini paylaştı:
“Parastoo Ahmadi’nin yerine 70 kırbaç yemeye hazırım”
Uluslararası Af Örgütü cezanın hukuki niteliğine dikkat çekti:
“Kırbaç cezasının zalimane, insanlık dışı ve aşağılayıcı bir cezalandırma olduğunu ve işkence ile diğer kötü muamelelerin mutlak yasağını ihlal ettiğini”
Kıyafet Yasaları ve Toplumsal Gerilim
Ülkede Ocak 2024’te benzer bir cezaya çarptırılan Kürt kökenli aktivist Roya Heshmati de sosyal ağlarda başörtüsüz paylaşım yapmaktan 74 kırbaç cezası almıştı. Hengaw isimli insan hakları kuruluşunun paylaştığı bilgilere göre Heshmati:
Tahran’daki savcılıkta kadın bir görevlinin zorla başını örttüğünü, ardından erkek bir görevlinin omzuna, sırtına, kalçasına ve bacaklarına kırbaçla vurduğunu ifade etti.
Şeriat kurallarının tatbik edildiği ülkede, ergenlik çağına gelen tüm kadınların saçlarını örtmesi ve hatlarını belli etmeyen giysiler giymesi zorunlu tutuluyor. 2022’de Mahsa Amini’nin ahlak polisince alıkonulmasının ardından yaşamını yitirmesiyle başlayan ve yüzlerce sivilin ölümüyle sonuçlanan protesto sürecinden bu yana çok sayıda kadın başörtüsü kuralına uymamayı sürdürüyor.
Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Üyesi Golamali Haddad-Adel, şubat ayındaki protesto dalgası ve can kayıplarının akabinde tırmanan bölgesel savaş atmosferi nedeniyle başörtüsü denetimlerine değinirken yetkililerin şu durumuna işaret etti:
“şu an için bu cepheye gerektiği kadar odaklanamadığını” belirtti.
